6 signalen van een economische bubbel: van tulpenmanie tot crypto

Hoe ontstaat een economische bubbel?

Een economische bubbel, ook wel een financiële zeepbel genoemd, ontstaat wanneer de prijs losraakt van de daadwerkelijke onderliggende waarde. De waarde wordt dan niet meer bepaald door wat het zelf oplevert, maar door het idee dat iemand anders er later meer voor zal betalen. Dat noemen we speculatie. De gedachte daarachter komt vanuit de ‘greater fool theory’: je betaalt vandaag een hoge prijs in de hoop dat er morgen ‘een grotere dwaas’ is die nóg meer betaalt.

Zolang genoeg mensen dat doen, stijgt de prijs verder. Simpelweg omdat er steeds nieuwe kopers bijkomen. Maar dat houdt nooit eindeloos stand. Zodra er niet genoeg nieuwe kopers meer bijkomen, stort de prijs in. Dan barst de bubbel.

4 bekende bubbels uit de geschiedenis

Iedere generatie lijkt opnieuw iets te vinden dat snelle winsten belooft. Om dat zichtbaar te maken, kijken we naar vier bekende bubbels uit verschillende periodes. Eén van de eerste bekende voorbeelden daarvan ontstond in Nederland, rond tulpenbollen.

1637: de eerste grote economische bubbel

In de 17e eeuw waren tulpen nieuw en relatief onbekend in Nederland. Niemand wist precies wat een tulpenbol waard hoorde te zijn. Die onzekerheid maakte mensen gevoelig voor verhalen over snelle winsten.

Hoe ontstond de hype?

De tulpenhandel groeide snel. Sommige verkopers verdienden veel geld, en dat werkte aanstekelijk. Steeds meer mensen wilden meedoen. Niet uit liefde voor bloemen, maar om de bollen met winst door te verkopen.

De prijzen liepen steeds verder op. Sommige tulpenbollen werden uiteindelijk verkocht voor meer dan 1.000 gulden: duurder dan een gemiddeld woonhuis.

Hoe klapte de bubbel?

In februari 1637 ging het mis tijdens een veiling in Haarlem. Voor het eerst bleken er onvoldoende kopers bereid om de gevraagde prijzen te betalen. Dat nieuws verspreidde zich snel. Vertrouwen sloeg om in twijfel, en daarna in paniek. Iedereen probeerde tegelijk te verkopen.

De prijzen stortten in korte tijd met 95 tot 99 procent in. Mensen die geld hadden geleend om tulpen te kopen, bleven achter met schulden.

Wat maakte deze bubbel noemenswaardig?

De tulpenmanie werd één van de eerste bekende economische bubbels uit de geschiedenis. Maar het patroon erachter zou later opnieuw terugkomen.

1720: de eerste grote aandelenhype op de beurs

Hoe ontstond de hype?

Nog geen eeuw later ontstond in Engeland een speculatiegolf rond aandelen van de South Sea Company. Begin 1720 kostte een aandeel ongeveer 130 pond. In de zomer werd er bijna 1.000 pond voor betaald: een stijging van zo’n 700 procent in enkele maanden. Sommigen verkochten zelfs bezittingen om aandelen te kunnen kopen.

Hoe klapte de bubbel?

Het vertrouwen sloeg om toen steeds duidelijker werd dat de verwachtingen rond de South Sea Company niet realistisch waren. Tegen het einde van het jaar was de koers teruggevallen naar ongeveer 100 pond. Wat eerst voelde als een slimme investering, eindigde voor veel beleggers in grote verliezen.

Zelfs Isaac Newton kon de hype niet weerstaan. Tijdens de South Sea-bubbel verloor hij omgerekend miljoenen in hedendaagse waarde.

"Ik kan de bewegingen van de sterren berekenen, maar niet de waanzin van de mens." - Isaac Newton

Wat maakte deze bubbel noemenswaardig?

De South Sea-bubbel werd één van de eerste grote aandelenhypes uit de geschiedenis. Maar zeker niet de laatste…

1999: de eerste moderne technologiebubbel

Ook deze generatie leek opnieuw een ontwikkeling te vinden die alles zou veranderen. Eind jaren negentig zou een nieuwe belofte miljoenen beleggers opnieuw meeslepen. Een hype rond een technologie die uiteindelijk ook echt de wereld veranderde: het internet.

Hoe ontstond de hype?

Veel beleggers raakten ervan overtuigd dat internetbedrijven de toekomst waren. Wie nú instapte, zou volgens hen profiteren van een compleet nieuwe economie. Daardoor werden gebruikelijke manieren om bedrijven te beoordelen steeds minder belangrijk. Niet de winst telde, maar het tempo waarin bedrijven groeiden.

Deze periode werd later bekend als de dotcom-bubbel. Koersen van veel internetaandelen verdubbelden of verdrievoudigden in korte tijd.

Hoe klapte de bubbel?

Het optimisme hield geen stand. Toen steeds duidelijker werd dat veel bedrijven de hoge verwachtingen niet konden waarmaken, sloeg het sentiment om.

In de jaren daarna verloor de technologiebeurs Nasdaq ongeveer 78 procent van zijn waarde. Duizenden beleggers bleven achter met aandelen die nog maar een fractie waard waren van wat ze kort daarvoor hadden betaald.

Wat maakte deze bubbel bijzonder?

De dotcom-bubbel draaide om een technologie die daadwerkelijk de wereld veranderde. Het internet bleef, maar de euforie rond internetbedrijven verdween. Toch bleef het idee dat een technologische doorbraak mensen snel rijk kon maken, bestaan. Zo verschoof die massale euforie jaren later naar een nieuwe digitale belofte: crypto.

2021: een digitale bubbel in realtime

In 2021 verschoof de aandacht naar nieuwe projecten in de cryptowereld die nóg innovatiever zouden zijn dan hun voorgangers. Eén van de populairste was Terra, met de cryptomunt LUNA.

Hoe ontstond de hype?

Het idee achter LUNA klonk voor velen modern en doordacht: een digitaal systeem dat stabiel zou blijven en tegelijk hoge rendementen bood. Bekende ondernemers en crypto-influencers prezen LUNA aan als de toekomst van digitaal geld. De koers steeg razendsnel: van enkele dollars naar rond de 120 dollar in iets meer dan een jaar.

Hoe klapte de bubbel?

In mei 2022 bleek het systeem achter LUNA minder stabiel dan veel beleggers hadden verwacht. Het vertrouwen sloeg om. Wat volgde was geen rustige daling, maar een vrije val. Binnen een paar dagen verdampte meer dan 99 procent van de waarde. Veel beleggers hielden vrijwel niets over.

Wat maakte deze bubbel noemenswaardig?

De hype rond LUNA liet zien dat dezelfde patronen van speculatie nog altijd bestaan. Alleen verspreiden hypes zich vandaag de dag sneller dan ooit, versterkt door sociale media, influencers en een volledig digitale markt.

De vier bubbels laten een vergelijkbaar patroon zien.

---

6 signalen van een economische bubbel

Achteraf is een bubbel vaak makkelijk te herkennen. De voorbeelden verschillen, maar er zijn ook grote overeenkomsten. Dit zijn 6 signalen die vaak terugkomen.

1. Het lijkt alsof iedereen wint

In nieuwsartikelen, podcasts en op sociale media krijgen vooral succesverhalen aandacht. Mensen zien hun belegging stijgen en vertellen enthousiast over hun winst. Maar wie niet op tijd verkoopt en later met verlies achterblijft, vertelt dat meestal niet door.

2. Alles draait om één product of sector

Dat product of die sector wordt neergezet als “de toekomst”. Vaak klinkt daarbij het idee dat het ‘deze keer anders is’ dan vroeger.

3. Gebruikelijke maatstaven voor waarde raken uit beeld

Bij aandelen gaat het bijvoorbeeld minder over winst of omzet. De aandacht verschuift naar de toekomstige groei die wordt beloofd.

4. De prijs stijgt extreem snel

Koersen verdubbelen of verdrievoudigen in maanden, soms zelfs in weken of dagen.

5. Niet meedoen voelt als een gemiste kans op snelle winst

De belegging lijkt een nu-of-nooitmoment. Wachten voelt alsof je achterblijft terwijl anderen profiteren.

6. Kritische vragen krijgen weinig ruimte

Risico’s worden weggewuifd. Wie kritische vragen stelt, krijgt al snel te horen dat je "het niet begrijpt" of ouderwets denkt.

---

Waarom meeliften op een bubbel extreem lastig is

Meeliften op een bubbel klinkt aantrekkelijk. Maar in de praktijk blijkt het extreem lastig. Het resultaat hangt namelijk volledig af van het moment waarop je koopt en verkoopt. Je moet niet alleen vroeg genoeg instappen, maar ook precies op tijd uitstappen. De geschiedenis laat zien dat juist dát in de praktijk bijna onmogelijk is.

Daardoor stapt de meerderheid vaak pas in als de verhalen al overal zijn en de grootste stijging achter de rug is. Juist dan ligt het risico vaak hoger. Beleggen* voor de lange termijn vraagt daarom een andere aanpak.
*Als we het in dit artikel over beleggen hebben, bedoelen we beleggen in aandelen op de beurs.

Wat werkt dan wel?

Wat historisch gezien beter werkt, levert zelden spectaculaire verhalen op. Langetermijnbeleggingen groeien meestal geleidelijk, niet via plotselinge koerssprongen of hypes. Toch is het effect over lange tijd duidelijk zichtbaar. De beurs is over de afgelopen 100 jaar gemiddeld 8,9%¹ per jaar gegroeid. Beleggers houden daar in de praktijk niet altijd hetzelfde rendement aan over, bijvoorbeeld door kosten. Maar de onderliggende ontwikkeling blijft hetzelfde: bedrijven en economieën groeien op lange termijn. Ondanks twee wereldoorlogen, de Grote Depressie en tientallen beurscrashes. Maar let op: niet iedere manier van investeren sluit aan op die groei. Waarom dat zo is, lees je hieronder.

Speculeren en beleggen: hetzelfde doel, ander middel

Bij speculeren en beleggen kan het doel hetzelfde zijn: investeren om rendement te behalen. Het verschil zit vooral in het middel. 

Speculeren

Bij speculeren draait het om prijsbewegingen. Je koopt iets omdat je verwacht dat de prijs stijgt en je later met winst kunt verkopen. Het resultaat hangt sterk af van timing: wanneer stap je in, en wanneer stap je uit?

Dat maakt speculeren kwetsbaar. Je moet voorspellen wat anderen gaan doen, én precies op tijd handelen. Eén keer goed uitpakken kan gebeuren. Maar dat keer op keer succesvol doen, is op lange termijn moeilijk vol te houden.

Beleggen

Bij beleggen draait het meer om onderliggende waarde. Je belegt in bedrijven die producten maken, diensten leveren, winst kunnen maken en kunnen groeien. Op lange termijn komt rendement vooral uit die economische ontwikkeling. Wat dat in de praktijk betekent, hangt vooral af van twee dingen: tijd en spreiding.

---

Hoe lang is lang genoeg?

Als vuistregel geldt minimaal 10 tot 15 jaar. De markt kan tussendoor hard dalen. Maar historisch gezien volgde na zulke dalingen altijd herstel. Zolang je belegd blijft, is een daling dus geen permanent verlies, maar een tijdelijke dip.

Een extra voordeel van lang beleggen is het rente-op-rente-effect. Rendement dat je maakt, kan zelf ook weer rendement maken. Wie 1.000 euro belegt en 8% rendement maakt, begint het jaar daarna met 1.080 euro. Die 80 euro kan vervolgens ook weer rendement maken. Dat effect lijkt klein aan het begin, maar wordt met elk jaar groter. Juist daarom is tijd zo belangrijk.

Lees meer over rente-op-rente

Waarom spreiden zo belangrijk is

Je hoeft niet te voorspellen wat de volgende tulpenbol, het volgende internetaandeel of de volgende cryptomunt wordt. Door wereldwijd gespreid in duizenden bedrijven tegelijk te beleggen, beweeg je mee met de groei van de wereldeconomie over lange tijd.

Dan telt niet het moment waarop je instapt, maar hoelang je belegd blijft. Time in the market beats timing the market.

Bij ons kan dat bijvoorbeeld via het fonds Aandelen Wereldwijd Totaal.

Ontdek Aandelen Wereldwijd Totaal

Door eeuwen financiële geschiedenis heen blijkt deze aanpak op de lange termijn de grootste kans op een positief rendement te bieden. Hypes trekken de aandacht. Maar tijd en spreiding bepalen uiteindelijk het resultaat.

---

Beleggen kent risico's, je kunt een deel van je inleg verliezen. Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Raadpleeg het essentiële informatiedocument voordat u een beleggingsbeslissing neemt.

¹ Dit percentage is gebaseerd op een samengestelde index die bestaat uit: 1926-1969: GFD World TR Index in NLG, 1970-1998: MSCI World Index in NLG & 1999-nu: MSCI ACWI IMI Index in EUR.