Geschiedenis van indexbeleggen

Meesman heeft in 2005 als eerste in de markt indexbeleggen in Nederland geïntroduceerd. Maar indexbeleggen bestond in het buitenland al een stuk langer. Het eerste indexfonds werd in Amerika gelanceerd op 28 augustus 1976 door Vanguard, een nieuwe fondsbeheerder die pas enkele maanden eerder was opgericht.

John Bogle, oprichter en later bestuursvoorzitter van Vanguard had (met de hand) uitgerekend, dat het gemiddelde beleggingsfonds in Amerika tussen 1945 en 1975 een jaarlijks rendement van 9,6 % had gemaakt, terwijl de S&P 500 in dezelfde periode 11,1% per jaar rendement had laten zien. Bij een initiële inleg van $ 1 miljoen zou een indexfonds over die periode $ 24,8 miljoen hebben opgebracht, terwijl een normaal fonds $ 16,4 zou hebben opgeleverd. Hij noemde dat “the miracle of compounded returns” versus “the tyranny of compounding costs”.

Alle begin is moeilijk

Bij de introductie van het eerste indexfonds schreef Paul Samuelson (de latere winnaar van de nobelprijs voor de economie): “Sooner than I dared expect, my explicit prayer has been answered. There is coming to the market the First Index Investment Fund”. Het blad Fortune juichte in juni 1976 in een coverstory: “Index Funds: An Idea Whose Time is Coming. Index funds now threaten to reshape the entire world of money management.”

Ondanks deze bemoedigende commentaren van kenners ging de introductie van het eerste indexfonds niet zonder slag of stoot. Er was in eerste instantie weinig belangstelling en de gevestigde orde toonde slechts minachting. Een effectenmakelaar hing Wall Street vol met posters waarop stond dat indexbeleggen onAmerikaans was en moest worden uitgeroeid.

Het duurde meer dan tien jaar voordat indexbeleggen in Amerika echt van de grond kwam. John Bogle omschreef de ontwikkeling als volgt: “The index fund was at first ridiculed, then tolerated, then grudgingly accepted, then reluctantly endorsed, and finally copied en masse.” En nu zijn er tientallen aanbieders die wereldwijd duizenden indexfondsen beheren.

In Amerika

In de Verenigde Staten heeft indexbeleggen de afgelopen decennia een enorme vlucht genomen. De toestroom van nieuw geld heeft inmiddels zo'n omvang aangenomen dat sinds 2007 meer nieuw geld in indexfondsen wordt belegd dan in actief beheerde beleggingsfondsen. De meeste Amerikaanse beleggers hebben én of meer indexfondsen in portefeuille. Van het totale beheerde vermogen wordt nu naar schatting meer dan 20 procent passief belegd.

In Nederland

Het overweldigende succes van indexbeleggen in de Verenigde Staten staat in schril contrast met de situatie in Nederland. Althans, bij particuliere beleggers. Nederlandse institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, doen het natuurlijk al lang. Maar particuliere beleggers lopen ver achter. Waarom? Omdat banken en vermogensbeheerders er niet aan willen omdat zij er te weinig aan verdienen. Het belang van de klant voorop stellen? Vergeet het maar. In 2005 is Meesman in Nederland als eerste begonnen om hier verandering in te brengen. Met succes. Want langzaam maar zeker begint het indexbeleggen bij particuliere beleggers door te dringen.

Een waarschuwing

Helaas brengt het succes van indexbeleggen niet alleen goede dingen voort. Iedereen ziet de enorme groei van indexfonden en velen willen er een graantje van meepikken. Maar om zich te onderscheiden van de al gevestigde indexbeleggers komen er de laatste jaren allerlei varianten op de markt waarvan het zeer de vraag is de klant daarbij gebaat is. Zo zijn er tegenwoordig beursgenoteerde indexfondsen (ETF´s) die in derivaten beleggen i.p.v. de onderliggende effecten kopen, zogeheten 'leveraged ETFs' die met een hefboom werken en 'inverse ETFs' die in waarde dalen als de koersen stijgen en andersom. Producten die extra risico's met zich meebrengen die moeilijker zijn in te schatten.

Ook is er een wildgroei aan nieuwe beursindexen die op steeds meer verschillende manieren worden samengesteld en beheerd. Hiermee samenhangend zien we de opkomst van 'self indexing': beheerders van indexfondsen die hun eigen indexen ontwikkelen en volgen, wat vragen oproept over belangenverstrengeling en governance. Omdat je voor bijna elke beleggingsstrategie wel een 'index' kunt bedenken wordt het onduidelijk wat een index nou precies is. Er zijn tegenwoordig zelfs beursindexen met een omzet van meer dan duizend procent op jaarbasis!

Het gevaar van deze ontwikkelingen is dat een simpel, transparant en effectief beleggingsconcept weer complex en ondoorzichtig wordt gemaakt. Waardoor de risico's toenemen en de (verborgen) kosten meestal ook. Helaas zit er steeds meer kaf tussen het koren. We moeten oppassen dat een mooi idee niet in een kwaad daglicht komt te staan door nieuwe aanbieders die het idee verbasteren tot iets dat ze commercieel beter uitkomt. Dit is niet in het belang van de belegger.